اجماع در بلاکچین چیست و PoW و PoS چه تفاوتی دارند؟

مقدمه و اهمیت اجماع در بلاکچین

اجماع چیست؟

در ساده‌ترین تعریف، اجماع (Consensus) در بلاکچین به معنای رسیدن تمام اعضای شبکه به یک دیدگاه مشترک درباره وضعیت فعلی دفترکل است. در سیستم‌های مالی سنتی، بانک یا یک نهاد متمرکز مسئول بررسی و ثبت تراکنش‌هاست. اما در بلاکچین که هیچ مرجع مرکزی وجود ندارد، این وظیفه بر عهده الگوریتم‌های اجماع گذاشته می‌شود.
آموزش ارزدیجیتال در بلاکچین نیوزپیپر
پیشنهاد مطالعه : بهترین شبکه بلاکچین کدام است؟ بیت‌کوین، اتریوم، سولانا یا ترون؟

چرا اجماع مهم است؟

بلاکچین بدون اجماع عملاً کارایی ندارد. تصور کنید در یک شبکه غیرمتمرکز، هر کاربر نسخه متفاوتی از تراکنش‌ها داشته باشد؛ در این صورت اعتماد از بین می‌رود و سیستم ناکارآمد می‌شود. اجماع ستون فقرات بلاکچین است زیرا:

• همه گره‌ها (Nodes) روی یک نسخه واحد از داده‌ها توافق می‌کنند.

• جلوی دوباره خرج کردن (Double Spending) گرفته می‌شود.

• امنیت شبکه در برابر حملات خرابکارانه تضمین می‌گردد.

مسئله اعتماد در سیستم‌های غیرمتمرکز

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های فناوری دیجیتال، ایجاد اعتماد بدون واسطه است. در سیستم‌های سنتی، اعتماد به واسطه نهاد مرکزی مثل بانک یا دولت شکل می‌گیرد. اما در بلاکچین، این اعتماد باید تنها با کد و الگوریتم اجماع ایجاد شود. همین ویژگی، بلاکچین را منحصر‌به‌فرد می‌کند.

نقش اجماع در حذف واسطه‌ها

الگوریتم‌های اجماع به بلاکچین امکان می‌دهند بدون نیاز به نهاد واسطه، تراکنش‌های مالی، قراردادهای هوشمند و سایر داده‌ها را ثبت و ایمن کند. این ویژگی موجب شده که بلاکچین علاوه بر ارزهای دیجیتال، در حوزه‌هایی مثل DeFi، زنجیره تأمین، رأی‌گیری الکترونیک و متاورس نیز کاربردهای گسترده‌ای داشته باشد.

الگوریتم اثبات کار (Proof of Work – PoW)

تاریخچه و پیدایش PoW

الگوریتم اثبات کار (PoW) اولین روش اجماعی بود که به شکل گسترده در بلاکچین‌ها مورد استفاده قرار گرفت. ریشه این الگوریتم به دهه ۱۹۹۰ بازمی‌گردد؛ زمانی که برای مقابله با اسپم ایمیل‌ها و حملات DDoS پیشنهاد شد. اما شهرت اصلی PoW از سال ۲۰۰۹ و با تولد بیت‌کوین توسط ساتوشی ناکاموتو آغاز شد.
ساتوشی از این مکانیزم برای حل مشکل اعتماد در سیستم‌های غیرمتمرکز استفاده کرد و بیت‌کوین را به اولین ارز دیجیتال موفق جهان تبدیل نمود.

نحوه عملکرد PoW

در PoW، تراکنش‌ها توسط گره‌های ویژه‌ای به نام ماینر (Miner) تأیید می‌شوند. فرآیند به این صورت است:

1. تراکنش‌ها در قالب بلوک (Block) جمع‌آوری می‌شوند.

2. ماینرها برای حل یک معمای ریاضی پیچیده رقابت می‌کنند (معادله هش).

3. اولین ماینری که پاسخ صحیح را پیدا کند، بلوک جدید را به زنجیره اضافه می‌کند.

4. این ماینر در ازای کار خود پاداش دریافت می‌کند (Reward + کارمزد تراکنش‌ها).

این رقابت محاسباتی همان چیزی است که اصطلاحاً ماینینگ (Mining) نامیده می‌شود.

مزایای PoW

الگوریتم اثبات کار با وجود انتقادها، همچنان یکی از امن‌ترین روش‌های اجماع در جهان محسوب می‌شود. از مهم‌ترین مزایای آن:

• امنیت بالا: برای حمله به شبکه، نیاز به کنترل بیش از ۵۱٪ توان پردازشی کل شبکه است؛ امری بسیار پرهزینه و تقریباً غیرممکن در شبکه‌های بزرگ مثل بیت‌کوین.

• غیرمتمرکز بودن: هر فردی می‌تواند با داشتن سخت‌افزار مناسب در فرآیند ماینینگ شرکت کند.

• سابقه طولانی و امتحان‌شده: بیت‌کوین بیش از ۱۵ سال است که با این الگوریتم بدون مشکل اساسی کار می‌کند.

معایب PoW

با وجود نقاط قوت، PoW چالش‌های مهمی هم دارد:

• مصرف انرژی بسیار بالا: مزارع ماینینگ برق زیادی مصرف می‌کنند، به‌طوری‌که برخی کشورها محدودیت‌های قانونی برای استخراج وضع کرده‌اند.

• سرعت پایین تراکنش‌ها: به دلیل پیچیدگی معماهای ریاضی، تأیید بلوک‌ها زمان‌بر است (مثلاً در بیت‌کوین هر ۱۰ دقیقه یک بلوک).

• تمرکزگرایی تدریجی: با گران شدن تجهیزات ماینینگ (ASIC)، عملاً تنها شرکت‌ها و مزارع بزرگ قدرت واقعی در شبکه دارند.

• مقیاس‌پذیری محدود: در شبکه‌های پرکاربرد مثل بیت‌کوین و اتریوم (قبل از مهاجرت به PoS)، سرعت و ظرفیت پردازش تراکنش‌ها پاسخگوی نیاز کاربران نبود.

نمونه پروژه‌های مبتنی بر PoW

• بیت‌کوین (Bitcoin): مشهورترین و امن‌ترین شبکه PoW.

• لایت‌کوین (Litecoin): نسخه سبک‌تر بیت‌کوین با الگوریتم هش متفاوت (Scrypt).

• مونرو (Monero): پروژه‌ای با تمرکز بر حفظ حریم خصوصی که از PoW مقاوم در برابر ASIC استفاده می‌کند.

• دوج‌کوین (Dogecoin): رمزارزی سرگرم‌کننده که اکنون به یکی از پرکاربردترین شبکه‌های PoW تبدیل شده است.

PoW و چالش محیط‌زیست

یکی از بزرگ‌ترین انتقادها به PoW، مصرف انرژی و اثرات زیست‌محیطی آن است. بر اساس گزارش‌های معتبر، مصرف برق شبکه بیت‌کوین با مصرف برق سالانه برخی کشورها برابری می‌کند. این موضوع باعث شده مخالفان بلاکچین، PoW را فناوری‌ای ناسازگار با محیط زیست بدانند.

PoW هنوز هم به عنوان استاندارد طلایی امنیت در بلاکچین شناخته می‌شود، اما محدودیت‌های آن راه را برای ظهور الگوریتم‌های جدیدتر مثل اثبات سهام (PoS) هموار کرده است.

الگوریتم اثبات سهام (Proof of Stake – PoS)

پیدایش و تاریخچه PoS

الگوریتم اثبات سهام (PoS) در سال ۲۰۱۱ به‌عنوان جایگزینی برای اثبات کار (PoW) معرفی شد. هدف اصلی آن حل مشکلاتی مثل مصرف انرژی بالا و مقیاس‌پذیری محدود در PoW بود. اولین شبکه‌ای که از PoS استفاده کرد، Peercoin بود و پس از آن پروژه‌های بزرگی مانند کاردانو، پولکادات و اتریوم ۲.۰ این مکانیزم را به کار گرفتند.

نحوه عملکرد PoS

در PoS دیگر خبری از رقابت سخت‌افزاری برای حل معماهای ریاضی نیست. به جای آن، اعتبارسنج‌ها (Validators) بر اساس میزان دارایی قفل‌شده (Stake) انتخاب می‌شوند. روند کار به شکل زیر است:

1. کاربران توکن‌های خود را در شبکه قفل می‌کنند (Stake).

2. سیستم به صورت شبه‌تصادفی اعتبارسنج‌ها را از میان کسانی که Stake دارند انتخاب می‌کند.

3. اعتبارسنج منتخب، بلوک جدید را ایجاد و به شبکه پیشنهاد می‌دهد.

4. سایر اعتبارسنج‌ها صحت آن را بررسی می‌کنند.

5. در صورت تأیید، بلوک به زنجیره اضافه و اعتبارسنج پاداش دریافت می‌کند.

به این ترتیب، قدرت پردازش جای خود را به میزان سهام (Stake) می‌دهد.

مزایای PoS

الگوریتم PoS نسبت به PoW ویژگی‌های مثبت زیادی دارد:

• مصرف انرژی پایین: چون نیازی به حل معماهای محاسباتی نیست، مصرف انرژی آن بسیار کمتر از PoW است.

• مقیاس‌پذیری بالا: PoS می‌تواند تعداد بیشتری تراکنش در ثانیه پردازش کند و به شبکه‌هایی با میلیون‌ها کاربر پاسخ دهد.

• دسترسی ساده‌تر: برای شرکت در فرآیند اجماع، فقط کافی است مقداری توکن داشته باشید و آن را Stake کنید؛ نیازی به تجهیزات گران‌قیمت نیست.

• کاهش تمرکزگرایی: در تئوری، PoS تمرکز شبکه را کاهش می‌دهد زیرا وابسته به سخت‌افزارهای خاص نیست.

معایب PoS

با وجود مزایا، PoS نیز خالی از ایراد نیست:

• مشکل Nothing at Stake: در PoS ممکن است اعتبارسنج‌ها هم‌زمان روی چندین زنجیره رأی دهند چون هزینه خاصی برایشان ندارد. این مشکل البته با راهکارهای جریمه (Slashing) تا حد زیادی رفع شده است.

• تمرکز ثروت: کسانی که توکن بیشتری دارند، شانس بیشتری برای انتخاب به عنوان اعتبارسنج دارند و این موضوع می‌تواند به تمرکز قدرت در دست افراد ثروتمند منجر شود.

• نیاز به اعتماد بیشتر به پروتکل: چون در PoS همه‌چیز بر اساس نرم‌افزار و کد مدیریت می‌شود، هرگونه باگ یا خطا می‌تواند پیامد جدی داشته باشد.

نمونه پروژه‌های مبتنی بر PoS

• اتریوم ۲.۰ (Ethereum 2.0): مهم‌ترین نمونه مهاجرت یک بلاکچین بزرگ از PoW به PoS در سال ۲۰۲۲.

• کاردانو (Cardano): یکی از پیشرفته‌ترین پروژه‌ها با مدل اجماع PoS به نام Ouroboros.

• پولکادات (Polkadot): شبکه‌ای چندزنجیره‌ای که از Nominated PoS استفاده می‌کند.

• سولانا (Solana): ترکیبی از PoS و PoH برای مقیاس‌پذیری بالا.

امنیت در PoS

امنیت PoS بیشتر بر پایه انگیزه‌های اقتصادی است. اعتبارسنج‌ها در صورتی که رفتاری مخرب داشته باشند، بخشی از توکن‌های قفل‌شده‌شان (Stake) از بین می‌رود. این مکانیزم که Slashing نام دارد، باعث می‌شود شرکت‌کنندگان از حمله به شبکه صرف‌نظر کنند.

مقایسه PoS با PoW

• سرعت: PoS سریع‌تر است و توان پردازش بیشتری دارد.

• هزینه: PoS مصرف انرژی بسیار کمتری دارد.

• امنیت: PoW امنیت خود را از توان محاسباتی می‌گیرد؛ PoS امنیت را از سرمایه اقتصادی اعتبارسنج‌ها.

• مقیاس‌پذیری: PoS گزینه‌ای مناسب‌تر برای اپلیکیشن‌های وب۳ و DeFi است.

PoS الگوریتمی است که می‌خواهد محدودیت‌های PoW را کنار بزند و بلاکچین را به دنیای واقعی مقیاس‌پذیر و پایدار برساند. به همین دلیل است که بسیاری از پروژه‌های جدید بلاکچینی به سمت این مدل اجماع حرکت کرده‌اند.

انواع دیگر الگوریتم‌های اجماع در بلاکچین

چرا به الگوریتم‌های جدید اجماع نیاز داریم؟

بعد از معرفی PoW و PoS، جامعه بلاکچین به سرعت متوجه شد که هیچ‌کدام به تنهایی پاسخگوی تمام نیازها نیستند. PoW امنیت بالایی دارد اما انرژی‌بر است؛ PoS مقیاس‌پذیر و سبزتر است اما مشکلاتی مثل تمرکز ثروت دارد.
همین موضوع باعث شد پروژه‌های بلاکچینی به دنبال روش‌های اجماعی نوآورانه‌تری بروند تا:

• امنیت و مقیاس‌پذیری را توأمان داشته باشند،

• مصرف انرژی را کاهش دهند،

• از تمرکزگرایی جلوگیری کنند،

• و در عین حال تجربه کاربری بهتری برای کاربران فراهم کنند.

الگوریتم اثبات سهام تفویض‌شده (Delegated Proof of Stake – DPoS)

معرفی DPoS

DPoS نسخه‌ای اصلاح‌شده از PoS است که اولین بار توسط Daniel Larimer معرفی شد و در پروژه‌هایی مانند EOS و TRON پیاده‌سازی شد. در این مدل، کاربران توکن‌های خود را استیک می‌کنند اما به جای اینکه خودشان اعتبارسنج باشند، نمایندگانی (Delegates) را انتخاب می‌کنند.

نحوه عملکرد

1. کاربران توکن‌هایشان را قفل می‌کنند.

2. بر اساس میزان Stake، به اعتبارسنج‌های مورد اعتماد رأی می‌دهند.

3. تعداد محدودی اعتبارسنج (مثلاً ۲۱ نفر در EOS) انتخاب می‌شوند.

4. این اعتبارسنج‌ها وظیفه تولید و تأیید بلوک‌ها را برعهده دارند.

5. پاداش بین نمایندگان و رأی‌دهندگان تقسیم می‌شود.

مزایا

• سرعت بسیار بالا (هزاران تراکنش در ثانیه).

• مشارکت کاربران از طریق رأی‌دهی.

• مصرف انرژی بسیار کم.

معایب

• احتمال تمرکز قدرت در دست تعداد کمی اعتبارسنج.

• خطر تبانی میان نمایندگان منتخب.

نمونه‌ها

• EOS

• TRON

• Steem

الگوریتم اثبات اعتبار (Proof of Authority – PoA)

معرفی PoA

در این روش به جای تکیه بر توان پردازشی یا میزان Stake، اعتبارسنج‌ها بر اساس هویت و اعتبارشان انتخاب می‌شوند. این مدل بیشتر برای بلاکچین‌های خصوصی و کنسرسیومی استفاده می‌شود.

مزایا

• سرعت و کارایی بالا.

• مناسب برای سازمان‌ها و شبکه‌های خصوصی.

• مصرف انرژی بسیار کم.

معایب

• غیرمتمرکز نبودن کامل.

• وابستگی به اعتبار نهادها و افراد مشخص.

نمونه‌ها

• VeChain

• شبکه‌های خصوصی مبتنی بر Ethereum (مثل شبکه‌های آزمایشی Rinkeby و Kovan).

الگوریتم اثبات تاریخچه (Proof of History – PoH)

معرفی PoH

PoH توسط شبکه Solana معرفی شد و هدف اصلی آن افزایش مقیاس‌پذیری است. در PoH، زمان به‌عنوان یک فاکتور مهم وارد فرآیند اجماع می‌شود.

نحوه عملکرد

• تراکنش‌ها همراه با برچسب زمانی (Timestamp) ثبت می‌شوند.

• این زمان‌بندی به صورت رمزنگاری‌شده و قابل تأیید است.

• بنابراین نیازی به هماهنگی لحظه‌ای میان همه گره‌ها وجود ندارد.

مزایا

• پردازش هزاران تراکنش در ثانیه.

• کاهش نیاز به ارتباط مستمر بین نودها.

• مناسب برای اپلیکیشن‌های DeFi و NFT با حجم بالا.

معایب

• پیچیدگی فنی بالا.

• نسبتاً جدید و کمتر آزمایش‌شده.

نمونه‌ها

• Solana (ترکیب PoS + PoH).

الگوریتم اثبات سوزاندن (Proof of Burn – PoB)

معرفی PoB

در این روش، شرکت‌کنندگان برای به دست آوردن حق تولید بلوک، بخشی از توکن‌های خود را می‌سوزانند (برای همیشه غیرقابل استفاده می‌کنند). این کار نوعی سرمایه‌گذاری بلندمدت روی شبکه محسوب می‌شود.

مزایا

• کاهش عرضه و در نتیجه احتمال افزایش ارزش توکن.

• بدون نیاز به مصرف انرژی بالا.

معایب

• ریسک بالا برای کاربران (توکن‌های سوزانده‌شده غیرقابل بازگشت هستند).

• ممکن است انگیزه کاربران برای مشارکت کاهش یابد.

نمونه‌ها

• پروژه‌های آزمایشی کوچک (کمتر در مقیاس بزرگ استفاده می‌شود).

الگوریتم اثبات ظرفیت (Proof of Capacity – PoC)

معرفی PoC

در PoC، به جای استفاده از توان پردازشی یا توکن‌های استیک‌شده، از فضای ذخیره‌سازی (هارد دیسک) به عنوان منبع اصلی استفاده می‌شود.

مزایا

• مصرف انرژی پایین‌تر نسبت به PoW.

• استفاده از منابع ذخیره‌سازی ارزان‌تر نسبت به سخت‌افزارهای ASIC.

معایب

• امنیت کمتر در مقایسه با PoW.

• وابستگی به فضای ذخیره‌سازی بزرگ.

نمونه‌ها

• Burstcoin

الگوریتم اثبات فعالیت (Proof of Activity – PoA)

معرفی

Proof of Activity ترکیبی از PoW و PoS است. ابتدا ماینرها با PoW بلوک‌ها را ایجاد می‌کنند و سپس اعتبارسنج‌ها (با PoS) آن بلوک‌ها را تأیید می‌کنند.

مزایا

• امنیت بالا (ترکیب PoW و PoS).

• جلوگیری از برخی حملات رایج.

معایب

• پیچیدگی پیاده‌سازی.

• مصرف منابع بیشتر نسبت به الگوریتم‌های ساده‌تر.

نمونه‌ها

• Decred

الگوریتم‌های دیگر اجماع (مختصر)

• Proof of Importance (PoI): توسط NEM معرفی شد؛ علاوه بر مقدار توکن، میزان فعالیت کاربر در شبکه هم اهمیت دارد.

• Proof of Elapsed Time (PoET): استفاده‌شده در پروژه Hyperledger؛ مبتنی بر زمان انتظار تصادفی.

• Hybrid Consensus: ترکیبی از چند الگوریتم مختلف برای افزایش امنیت و مقیاس‌پذیری.

همان‌طور که مشاهده کردیم، دنیای بلاکچین پر از الگوریتم‌های اجماع متنوع است. هرکدام برای حل مشکلات خاصی طراحی شده‌اند؛ برخی تمرکز بر امنیت دارند، برخی بر مقیاس‌پذیری و برخی بر کارایی انرژی. آینده بلاکچین احتمالاً ترکیبی از این الگوریتم‌ها خواهد بود تا بهترین توازن میان امنیت، تمرکززدایی و سرعت ایجاد شود.

جدول مقایسه الگوریتم‌های اجماع بلاکچین

 این جدول می‌تونه خیلی به افزایش نرخ ماندگاری کاربر (Dwell Time) کمک کنه چون ساده و سریع مقایسه انجام می‌شه و گوگل هم اینو خیلی دوست داره.

مقایسه و آینده الگوریتم‌های اجماع در بلاکچین

مقایسه PoW و PoS

الگوریتم‌های اثبات کار (PoW) و اثبات سهام (PoS) دو ستون اصلی اجماع در بلاکچین هستند. تفاوت آن‌ها به‌طور خلاصه:

• امنیت:
  PoW امنیت خود را از توان پردازشی می‌گیرد. هرچقدر هش‌ریت شبکه بیشتر باشد، امنیت بیشتر است.
  PoS امنیت خود را از ارزش اقتصادی توکن‌ها می‌گیرد. هر اعتبارسنجی که رفتار مخرب داشته باشد، دارایی‌اش از بین می‌رود (Slashing).

• مصرف انرژی:
  PoW یکی از پرمصرف‌ترین الگوریتم‌هاست (مزارع بیت‌کوین معادل کشورهای کوچک برق مصرف می‌کنند).
  PoS مصرف بسیار کمی دارد و به‌همین دلیل دوستدار محیط زیست شناخته می‌شود.

• مقیاس‌پذیری:
  PoW کند است (بیت‌کوین: ۷ تراکنش در ثانیه).
  PoS توانایی پردازش هزاران تراکنش در ثانیه را دارد (بسته به طراحی شبکه).

• تمرکززدایی:
  PoW در تئوری غیرمتمرکز است، اما در عمل مزارع استخراج بزرگ کنترل زیادی دارند.
  PoS به مشارکت گسترده‌تر کمک می‌کند، اما سرمایه‌گذاران بزرگ همچنان قدرت بیشتری دارند.

مقایسه الگوریتم‌های جایگزین

جدول قبلی نشان داد که هر الگوریتم نقاط قوت و ضعف خاص خودش را دارد.

• DPoS: سریع و کارآمد، اما متمرکزتر.

• PoA: مناسب شبکه‌های خصوصی، اما غیرمتمرکز نیست.

• PoH: نوآورانه و سریع، اما هنوز جوان.

• PoB و PoC: بیشتر در پروژه‌های آزمایشی یا خاص استفاده می‌شوند.

• Hybrid Models: بهترین تلاش برای ترکیب مزایا و کاهش معایب.

روند مهاجرت پروژه‌ها

• از PoW به PoS: مهم‌ترین نمونه، اتریوم است که در سال ۲۰۲۲ طی رویداد Merge از PoW به PoS مهاجرت کرد. این تغییر مصرف انرژی اتریوم را بیش از ۹۹٪ کاهش داد.

• از PoS به DPoS یا PoH: پروژه‌هایی مثل سولانا و ترون برای رسیدن به سرعت بالا، مدل‌های ترکیبی PoS با نوآوری‌های خاص خود را برگزیده‌اند.

آینده اجماع در بلاکچین

۱. ترکیب الگوریتم‌ها (Hybrid Consensus):
آینده احتمالاً به سمت مدل‌های ترکیبی خواهد رفت، جایی که مثلاً PoW برای امنیت پایه و PoS یا PoH برای مقیاس‌پذیری استفاده شوند.

2. سازگاری با محیط زیست:
   فشارهای جهانی روی مصرف انرژی باعث می‌شود الگوریتم‌های پرمصرف مثل PoW کمتر مورد استقبال باشند (مگر در شبکه‌های نمادین مثل بیت‌کوین).

3. تمرکز بر مقیاس‌پذیری:
   پروژه‌های نسل جدید وب۳، متاورس و DeFi نیاز به پردازش ده‌ها هزار تراکنش در ثانیه دارند؛ چیزی که تنها الگوریتم‌های مدرن مثل PoH یا DPoS قادر به ارائه آن هستند.

4. اقتصاد توکنی و انگیزه‌های اقتصادی:
   الگوریتم‌های آینده بیش از پیش به اقتصاد شبکه و انگیزه‌های کاربران توجه می‌کنند. اگر مشارکت سودآور نباشد، امنیت هم تضمین نمی‌شود.

5. هوش مصنوعی و اجماع تطبیقی:
   برخی پژوهش‌ها به سمت استفاده از الگوریتم‌های اجماع تطبیقی می‌روند که بر اساس شرایط شبکه (تعداد تراکنش‌ها، نوع کاربران، حملات احتمالی) مکانیزم اجماع را تغییر می‌دهند.

چشم‌انداز بلندمدت

در نهایت، هیچ الگوریتمی کامل نیست. بیت‌کوین احتمالاً همیشه با PoW باقی خواهد ماند چون امنیتش بر همین اساس تعریف شده است. اما برای اکثر بلاکچین‌های مدرن، PoS و مدل‌های ترکیبی آینده اصلی خواهند بود.
انتظار می‌رود در ۵ تا ۱۰ سال آینده، اجماع‌های سبز، مقیاس‌پذیر و هوشمند جایگزین مدل‌های پرمصرف و کند فعلی شوند.

جمع‌بندی پایانی 

اجماع همان چیزی است که بلاکچین را ممکن می‌سازد. از PoW که امنیت را به قیمت انرژی بالا فراهم کرد، تا PoS که مقیاس‌پذیری و پایداری را آورد، و تا مدل‌های جدیدی مثل DPoS، PoH و PoA، همه تلاش کرده‌اند سه‌گانه بلاکچین (امنیت، مقیاس‌پذیری، تمرکززدایی) را به تعادل برسانند.
آینده در دستان پروژه‌هایی است که بتوانند بهترین ترکیب این ویژگی‌ها را ارائه دهند.