آسبا نخستین سرویس نگهداری بیت‌کوین بانکی آفریقا را راه‌اندازی کرد

آفریقای جنوبی در سال‌های اخیر به یکی از بازارهای مهم رمزارز در منطقه آفریقای زیر صحرا تبدیل شده است؛ اما حالا یک تحول مهم در بخش بانکی این کشور رقم خورده است. بانک آسبا (Absa) سرویس نگهداری نهادی دارایی‌های دیجیتال خود را راه‌اندازی کرده و به گفته این بانک، نخستین بانک آفریقایی است که چنین سرویس بانکی را برای مشتریان شرکتی و نهادی وارد مرحله عملیاتی کرده است. این سرویس با استفاده از فناوری نگهداری دارایی دیجیتال ریپل توسعه یافته و زیرساخت داخلی آسبا را با فناوری مدیریت و نگهداری دارایی‌های دیجیتال ترکیب می‌کند.

پیشنهاد مطالعه: قبل از خرید حساب پراپ این بندهای قوانین را با دقت بخوانید

آسبا چگونه نخستین سرویس نگهداری دارایی دیجیتال بانکی آفریقا را راه‌اندازی کرد؟

همکاری آسبا و ریپل نخستین بار در اکتبر ۲۰۲۵ اعلام شد. در آن زمان قرار بود آسبا از فناوری نگهداری دارایی دیجیتال ریپل برای ارائه خدمات امن و مقیاس‌پذیر به مشتریان خود در آفریقای جنوبی استفاده کند. تقریباً یک سال بعد، در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، سرویس Absa Digital Asset Custody وارد مرحله عملیاتی شد. آسبا این محصول را برای مشتریان شرکتی و نهادی طراحی کرده و اعلام کرده است که توسعه قابلیت‌های آن بر اساس تقاضای مشتریان و تحولات مقرراتی ادامه خواهد یافت.

نکته مهم این است که «نگهداری» با «صرافی» یا «معامله‌گری» تفاوت دارد. در مدل نگهداری نهادی، بانک یا متولی مسئول حفاظت از زیرساخت و کلیدهای مورد نیاز برای کنترل دارایی‌های دیجیتال مشتری است و فرآیندهایی مانند احراز هویت، مجوزدهی، کنترل تراکنش و بازیابی نیز در چارچوب عملیاتی آن قرار می‌گیرند. به همین دلیل، ورود یک بانک بزرگ به این بخش بیشتر از آنکه به معنای راه‌اندازی یک صرافی جدید باشد، به معنای ایجاد یک لایه زیرساختی برای ورود سرمایه‌گذاران حرفه‌ای به بازار دارایی‌های دیجیتال است.

چرا بیت‌کوین در این تحول اهمیت ویژه‌ای دارد؟

بیت‌کوین همچنان یکی از مهم‌ترین دارایی‌های مورد توجه سرمایه‌گذاران نهادی در بازار رمزارز است. داده‌های Chainalysis نشان می‌دهد بیت‌کوین در فاصله ژوئیه ۲۰۲۴ تا ژوئن ۲۰۲۵، حدود ۷۴ درصد از خریدهای رمزارزی با پول فیات در آفریقای جنوبی را در داده‌های صرافی‌های متمرکز تشکیل داده است. این عدد مربوط به کل بازار نگهداری آسبا نیست و نباید با سهم دارایی‌های تحت حضانت این بانک یکسان تلقی شود؛ اما نشان می‌دهد بیت‌کوین در بازار رمزارز آفریقای جنوبی جایگاه مهمی دارد.

همکاری آسبا و ریپل دقیقاً چه نقشی دارد؟

در معماری این سرویس، ریپل فناوری مورد نیاز برای تعامل با شبکه‌های بلاکچینی و زیرساخت نگهداری دارایی دیجیتال را فراهم می‌کند و آسبا نیز زیرساخت داخلی، چارچوب‌های حاکمیتی، کنترل‌های عملیاتی و الزامات بانکی خود را در این فرآیند به کار می‌گیرد. آسبا اعلام کرده است که طراحی سرویس بر پایه امنیت، حاکمیت، بازیابی و کنترل مجوزها انجام شده است.

آفریقای جنوبی چرا برای نگهداری نهادی رمزارزها اهمیت دارد؟

ورود آسبا به حوزه نگهداری دارایی دیجیتال در خلأ اتفاق نیفتاده است. آفریقای جنوبی یکی از بازارهای مهم رمزارزی منطقه زیر صحراست و چارچوب نظارتی آن نسبت به بسیاری از بازارهای منطقه ساختاریافته‌تر شده است. بر اساس داده‌های Chainalysis، این کشور بین ژوئیه ۲۰۲۴ و ژوئن ۲۰۲۵ حدود ۳۶ میلیارد دلار ارزش رمزارزی دریافت کرده و پس از نیجریه در رتبه دوم منطقه زیر صحرا قرار داشته است. این رقم بیانگر ارزش انتقال‌یافته روی زنجیره است و نباید آن را با درآمد، سرمایه‌گذاری خالص یا تعداد کاربران بازار اشتباه گرفت.

رشد بازار در کنار توسعه چارچوب نظارتی

Chainalysis در گزارش منطقه‌ای خود، آفریقای جنوبی را بازاری با مشارکت نهادی بیشتر توصیف کرده و به وجود صدها ارائه‌دهنده خدمات دارایی مجازی ثبت‌شده اشاره کرده است. همچنین بخشی از تراکنش‌های بزرگ این بازار با فعالیت‌های حرفه‌ای مانند آربیتراژ ارتباط داشته است. چنین ساختاری باعث شده است که موضوعاتی مانند نگهداری دارایی، صدور استیبل‌کوین و زیرساخت‌های مالی مبتنی بر بلاکچین برای مؤسسات مالی اهمیت بیشتری پیدا کند.

تفاوت بازار آفریقای جنوبی با نیجریه

نیجریه از نظر ارزش رمزارزی دریافتی در همان بازه با حدود ۹۲.۱ میلیارد دلار در صدر منطقه قرار داشت، در حالی که آفریقای جنوبی حدود ۳۶ میلیارد دلار ثبت کرد. تفاوت این دو بازار تنها در حجم نیست؛ ساختار استفاده از رمزارز، شرایط اقتصادی، رفتار کاربران و میزان مشارکت نهادهای مالی نیز با یکدیگر تفاوت دارد. بنابراین نمی‌توان صرفاً بر اساس حجم تراکنش درباره میزان بلوغ نهادی یک بازار قضاوت کرد.

معماری امنیتی سرویس نگهداری آسبا

یکی از مهم‌ترین بخش‌های سرویس آسبا، نحوه مدیریت کلیدهای خصوصی است. طبق توضیحات منتشرشده از سوی این بانک، کلیدها و مجوزهای تراکنش در محیط‌های سخت‌افزاری امن محافظت می‌شوند و معماری سرویس به جای اتکا به ذخیره دائمی کلیدهای خصوصی، از فرآیند مشتق‌سازی قطعی کلید استفاده می‌کند. در این مدل، کلیدها در زمان مورد نیاز به شکل امن مشتق می‌شوند و نیاز به نگهداری دائمی کلید خصوصی کاهش پیدا می‌کند.

مدیریت کلیدهای خصوصی بدون ذخیره‌سازی دائمی

در سیستم‌های نگهداری رمزارز، حفاظت از کلید خصوصی یکی از مهم‌ترین بخش‌های امنیت است؛ زیرا کنترل کلید در نهایت به کنترل دارایی روی بلاکچین منتهی می‌شود. آسبا اعلام کرده است که معماری آن به‌جای ذخیره دائمی کلیدهای خصوصی، از مشتق‌سازی امن کلید هنگام نیاز استفاده می‌کند. این طراحی در کنار محیط‌های سخت‌افزاری امن و کنترل‌های چندلایه، بخشی از مدل امنیتی سرویس را تشکیل می‌دهد.

نقش محیط‌های سخت‌افزاری امن

محیط‌های سخت‌افزاری امن یا HSMها برای انجام عملیات حساس رمزنگاری و حفاظت از مواد کلیدی مورد استفاده قرار می‌گیرند. هدف از چنین معماری‌ای این است که عملیات حساس تا حد امکان در محیطی کنترل‌شده انجام شود و دسترسی مستقیم نرم‌افزارهای عادی به اطلاعات محرمانه کاهش یابد. آسبا نیز اعلام کرده است که کلیدها و مجوزهای تراکنش در محیط‌های سخت‌افزاری امن محافظت می‌شوند.

بازیابی؛ بخش مهمی از امنیت نگهداری

امنیت نگهداری تنها به جلوگیری از دسترسی غیرمجاز محدود نمی‌شود. یک سیستم نهادی باید در صورت خرابی تجهیزات، اختلال نرم‌افزاری یا از دست رفتن بخشی از زیرساخت نیز امکان بازیابی کنترل‌شده داشته باشد. آسبا اعلام کرده است که معماری سرویس آن شامل فرآیندهای رمزنگاری‌شده بازیابی و لایه‌های حاکمیتی برای حفظ تداوم دسترسی است.

• کلیدها و مجوزهای تراکنش در محیط‌های سخت‌افزاری امن محافظت می‌شوند

• معماری سرویس از مشتق‌سازی قطعی کلید به جای ذخیره دائمی کلیدهای خصوصی استفاده می‌کند

• کنترل‌های حاکمیتی و فرآیندهای بازیابی رمزنگاری‌شده برای افزایش تاب‌آوری سرویس در نظر گرفته شده‌اند

این معماری نشان می‌دهد که نگهداری نهادی دارایی دیجیتال تنها مسئله ذخیره یک کلید خصوصی نیست. بانک باید هم‌زمان امنیت فنی، کنترل دسترسی، حاکمیت داخلی، حسابرسی و بازیابی را مدیریت کند. همین تفاوت است که زیرساخت نگهداری بانکی را از کیف پول‌های عادی کاربران متمایز می‌کند.

بانک‌های آمریکا و اروپا چه مسیری را طی کرده‌اند؟

آسبا نخستین بانک آفریقایی است که این نوع سرویس را وارد مرحله عملیاتی کرده، اما بانک‌های بزرگ در آمریکا و اروپا پیش از این وارد حوزه نگهداری دارایی دیجیتال شده‌اند. برای نمونه، BNY Mellon در اکتبر ۲۰۲۲ اعلام کرد پلتفرم نگهداری دارایی دیجیتال آن در آمریکا فعال شده و مشتریان منتخب می‌توانند بیت‌کوین و اتر را نگهداری و منتقل کنند.

تغییر رویکرد نظارتی در آمریکا

در آمریکا نیز چارچوب فعالیت بانک‌ها در حوزه دارایی‌های دیجیتال طی سال‌های اخیر تغییر کرده است. دفتر کنترل ارز آمریکا یا OCC در مارس ۲۰۲۵ تأکید کرد که نگهداری برخی دارایی‌های دیجیتال و بعضی فعالیت‌های مرتبط با استیبل‌کوین و فناوری دفترکل توزیع‌شده برای بانک‌های ملی و مؤسسات پس‌انداز فدرال مجاز است. در مه همان سال نیز OCC اعلام کرد بانک‌ها می‌توانند برخی فعالیت‌های مجاز مرتبط با نگهداری و اجرای معاملات دارایی دیجیتال را با استفاده از اشخاص ثالث و با رعایت الزامات مدیریت ریسک برون‌سپاری کنند.

حرکت بانک‌های اروپایی به سمت نگهداری نهادی

این روند به آمریکا محدود نیست. دویچه بانک در سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد قصد دارد سرویس نگهداری دارایی دیجیتال خود را برای مشتریان شرکتی و نهادی اروپا در همان سال راه‌اندازی کند؛ البته اجرای آن به تکمیل فرایندهای نظارتی مربوط است. این سرویس در برنامه اولیه خود بیت‌کوین، اتر و برخی استیبل‌کوین‌ها و توکن‌های پول الکترونیکی مانند USDC، EURC و EURAU را در نظر گرفته است.

تقاضای نهادی چگونه زیرساخت رمزارز را تغییر می‌دهد؟

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های بازار نهادی با بازار خُرد، سطح الزامات مربوط به امنیت، کنترل و گزارش‌دهی است. یک سرمایه‌گذار نهادی نمی‌تواند دارایی‌های خود را صرفاً بر اساس یک کیف پول شخصی مدیریت کند و انتظار داشته باشد تمام نیازهای حسابرسی، کنترل داخلی و مدیریت ریسک برآورده شود. به همین دلیل، توسعه سرویس‌های نگهداری بانکی می‌تواند بخشی از زیرساخت مورد نیاز برای ورود سرمایه‌گذاران حرفه‌ای به بازار دارایی‌های دیجیتال را فراهم کند.

نگهداری امن به عنوان زیرساخت بازار

زمانی که بانک‌ها و متولیان تخصصی بتوانند دارایی‌های دیجیتال را در چارچوب‌های کنترل‌شده نگهداری کنند، مؤسسات مالی گزینه‌های بیشتری برای مدیریت دارایی‌های خود خواهند داشت. البته وجود سرویس نگهداری به‌تنهایی به معنای افزایش قطعی سرمایه‌گذاری نهادی نیست؛ عواملی مانند مقررات، ریسک بازار، نقدشوندگی، الزامات حسابداری و سیاست‌های داخلی مؤسسات نیز در تصمیم‌گیری آن‌ها نقش دارند.

نقش استیبل‌کوین‌ها در آینده خدمات بانکی

استیبل‌کوین‌ها نیز به یکی از محورهای مهم توسعه خدمات مالی مبتنی بر بلاکچین تبدیل شده‌اند. در آفریقای زیر صحرا، استفاده از دارایی‌های دیجیتال برای پرداخت‌های برون‌مرزی و دسترسی به ابزارهای مبتنی بر دلار از عوامل مهم رشد این بازار بوده است. با این حال، نگهداری استیبل‌کوین، انتقال آن و استفاده از آن در خدمات بانکی نیازمند چارچوب‌های حقوقی و کنترل‌های ریسک متفاوتی نسبت به دارایی‌هایی مانند بیت‌کوین است.

چرا نگهداری بانکی برای مؤسسات اهمیت دارد؟

یک مشتری نهادی معمولاً به چیزی فراتر از امکان انتقال یک دارایی دیجیتال نیاز دارد. کنترل‌های چندمرحله‌ای، ثبت رویدادها، تفکیک مسئولیت‌ها، فرآیند بازیابی، مدیریت دسترسی و انطباق با مقررات از جمله نیازهایی هستند که در محیط بانکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. سرویس‌های نگهداری نهادی دقیقاً برای پاسخ به همین نیازها توسعه پیدا کرده‌اند.

چالش‌های توسعه سرویس آسبا در سایر کشورهای آفریقا

آسبا اعلام کرده است که قصد دارد قابلیت نگهداری دارایی دیجیتال را در آینده به گروه‌های مشتری دیگر در آفریقای جنوبی و سپس سایر بازارهایی که فعالیت می‌کند گسترش دهد؛ اما اجرای این برنامه به تقاضای مشتریان و دریافت مجوزهای لازم در هر حوزه قضایی بستگی خواهد داشت.

تفاوت مقررات میان کشورهای آفریقایی

یکی از مهم‌ترین چالش‌ها برای توسعه منطقه‌ای، تفاوت قوانین میان کشورهای آفریقایی است. سرویسی که در آفریقای جنوبی با یک چارچوب مشخص قابل ارائه است، ممکن است برای ورود به کشور دیگری به مجوزها، کنترل‌های ضدپول‌شویی یا الزامات گزارش‌دهی متفاوتی نیاز داشته باشد. بنابراین گسترش یک پلتفرم واحد در چند کشور نیازمند معماری انعطاف‌پذیر و تیم حقوقی و انطباق محلی خواهد بود.

ریسک وابستگی به فناوری شخص ثالث

استفاده از فناوری یک شرکت تخصصی مانند ریپل می‌تواند توسعه سرویس را سریع‌تر و دسترسی به قابلیت‌های تخصصی را ساده‌تر کند، اما مانند هر زیرساخت برون‌سپاری‌شده دیگری، مدیریت ریسک طرف ثالث اهمیت دارد. بانک باید مطمئن شود که اختلال در یک تأمین‌کننده باعث ایجاد نقطه شکست بحرانی در کل سرویس نمی‌شود. در آمریکا نیز OCC در چارچوب توضیحات سال ۲۰۲۵ بر اهمیت مدیریت ریسک طرف ثالث هنگام استفاده بانک‌ها از ارائه‌دهندگان خدمات نگهداری و اجرای معاملات تأکید کرده است.

این مسئله فقط به انتخاب یک شرکت فناوری محدود نمی‌شود. بانک باید برنامه تداوم کسب‌وکار، پشتیبان‌گیری، بازیابی، کنترل دسترسی و سناریوهای جایگزین را نیز در نظر بگیرد. در خدمات نگهداری دارایی دیجیتال، کوچک‌ترین خطای عملیاتی می‌تواند پیامدهایی فراتر از یک اختلال معمول نرم‌افزاری داشته باشد؛ زیرا موضوع مستقیماً با کنترل دارایی‌های مالی مرتبط است.

تأثیر ورود آسبا بر اکوسیستم رمزارز آفریقا

راه‌اندازی سرویس نگهداری دارایی دیجیتال آسبا را می‌توان بخشی از روند گسترده‌تر ورود مؤسسات مالی سنتی به زیرساخت رمزارز دانست. پیش از این نیز بانک‌هایی مانند BNY Mellon در آمریکا خدمات نگهداری دارایی دیجیتال را برای مشتریان منتخب ارائه کرده بودند و اکنون بانک‌های دیگری در مناطق مختلف در حال توسعه محصولات مشابه هستند.

گذار از فعالیت خُرد به زیرساخت نهادی

بخش بزرگی از رشد رمزارز در آفریقا از کاربران خُرد و کاربردهای پرداختی شکل گرفته است، اما توسعه خدمات بانکی می‌تواند لایه جدیدی از بازار را ایجاد کند. سرمایه‌گذاران حرفه‌ای برای ورود به این حوزه به زیرساخت‌هایی نیاز دارند که بتوانند الزامات امنیتی، حسابرسی و حاکمیت داخلی آن‌ها را پوشش دهند. آسبا با تمرکز بر مشتریان شرکتی و نهادی دقیقاً در همین بخش از بازار فعالیت خود را آغاز کرده است.

داده‌های بازار چه تصویری ارائه می‌کنند؟

طبق داده‌های Chainalysis، آفریقای زیر صحرا در بازه ژوئیه ۲۰۲۴ تا ژوئن ۲۰۲۵ بیش از ۲۰۵ میلیارد دلار ارزش رمزارزی روی زنجیره دریافت کرده است و این رقم نسبت به دوره مشابه قبل حدود ۵۲ درصد افزایش داشته است. آفریقای جنوبی با حدود ۳۶ میلیارد دلار در رتبه دوم منطقه قرار گرفته و نیجریه با حدود ۹۲.۱ میلیارد دلار در جایگاه نخست بوده است. این ارقام ارزش انتقال‌یافته روی شبکه‌های بلاکچینی را نشان می‌دهند و معادل حجم معاملات یک صرافی یا میزان سرمایه‌گذاری خالص نیستند.

در همین داده‌ها، بیت‌کوین حدود ۷۴ درصد از خریدهای رمزارزی با پول فیات در آفریقای جنوبی را تشکیل داده است. این شاخص به رفتار خرید در داده‌های صرافی‌های متمرکز مربوط می‌شود و نباید به عنوان سهم بیت‌کوین در کل دارایی‌های کاربران یا دارایی‌های تحت حضانت آسبا تفسیر شود. همین تفکیک داده‌ها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بازار رمزارز آفریقا از کانال‌های متنوعی مانند صرافی‌های متمرکز، تراکنش‌های همتا‌به‌همتا و انتقال‌های نهادی تشکیل شده است.

آینده نگهداری نهادی بیت‌کوین و دارایی‌های دیجیتال در آفریقا

راه‌اندازی Absa Digital Asset Custody یک نقطه مهم در توسعه زیرساخت مالی دارایی‌های دیجیتال در آفریقاست. این سرویس نشان می‌دهد که بازار از مرحله بررسی فناوری بلاکچین به سمت ایجاد محصولات عملیاتی برای مشتریان شرکتی و نهادی حرکت کرده است. همکاری آسبا با ریپل نیز نمونه‌ای از مدلی است که در آن یک بانک سنتی از فناوری تخصصی یک شرکت دارایی دیجیتال در کنار زیرساخت‌ها و کنترل‌های داخلی خود استفاده می‌کند.

استانداردهای امنیتی در حال تغییر هستند

یکی از نکات مهم در این تحول، تغییر نگاه به نگهداری کلیدهای خصوصی است. معماری‌های جدید تلاش می‌کنند با استفاده از محیط‌های سخت‌افزاری امن، مشتق‌سازی کنترل‌شده کلید و فرآیندهای بازیابی رمزنگاری‌شده، ریسک‌های مرتبط با سرقت یا از دست رفتن کلید را کاهش دهند. با این حال، هیچ معماری فنی به‌تنهایی ریسک را به صفر نمی‌رساند و امنیت نهایی به ترکیب فناوری، کنترل انسانی، حاکمیت سازمانی و فرایندهای عملیاتی وابسته است.

رقابت جهانی در حال گسترش است

در آمریکا، BNY Mellon از سال ۲۰۲۲ خدمات نگهداری بیت‌کوین و اتر را برای مشتریان منتخب ارائه کرده است. در اروپا نیز دویچه بانک در سال ۲۰۲۶ از برنامه راه‌اندازی سرویس نگهداری دارایی دیجیتال برای مشتریان شرکتی و نهادی خبر داده است. این روند نشان می‌دهد که نگهداری دارایی دیجیتال به تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از اجزای زیرساخت خدمات مالی مدرن است، هرچند سرعت پذیرش آن در هر کشور به مقررات و تقاضای بازار وابسته خواهد بود.

ریسک‌هایی که همچنان باقی می‌مانند

رشد خدمات نگهداری به معنای حذف ریسک‌های بازار رمزارز نیست. نوسان قیمت دارایی‌ها، ریسک طرف مقابل، حملات سایبری، خطاهای عملیاتی، وابستگی به ارائه‌دهندگان فناوری و تغییرات مقرراتی همچنان از مهم‌ترین چالش‌ها هستند. حتی در یک سیستم بانکی، نگهداری امن یک دارایی به معنای تضمین ارزش آن دارایی یا مصونیت کامل در برابر تمام ریسک‌های بازار نیست. به همین دلیل، چارچوب مدیریت ریسک باید هم فناوری و هم خود دارایی را پوشش دهد.

جمع‌بندی نهایی

بانک آسبا با راه‌اندازی سرویس Absa Digital Asset Custody در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، نخستین سرویس نگهداری نهادی دارایی دیجیتال بانکی خود را وارد مرحله عملیاتی کرد و به گفته این بانک، نخستین بانک آفریقایی ارائه‌دهنده چنین سرویسی شد. همکاری آسبا با ریپل، زیرساخت فناوری نگهداری دارایی دیجیتال را با کنترل‌های امنیتی، حاکمیتی و عملیاتی یک بانک سنتی ترکیب کرده است.

اهمیت این اتفاق فقط به یک محصول جدید محدود نمی‌شود. بازار آفریقای زیر صحرا در سال‌های اخیر رشد قابل توجهی در فعالیت‌های رمزارزی داشته و آفریقای جنوبی نیز یکی از بازارهای مهم و نسبتاً ساختاریافته منطقه محسوب می‌شود. اکنون ورود یک بانک بزرگ به حوزه نگهداری دارایی دیجیتال می‌تواند مسیر توسعه خدمات نهادی بیشتری را باز کند. با این حال، موفقیت بلندمدت چنین سرویس‌هایی به عواملی مانند تقاضای مشتریان، چارچوب‌های نظارتی، امنیت زیرساخت، مدیریت ریسک طرف ثالث و توانایی بانک برای گسترش سرویس در کشورهای مختلف وابسته خواهد بود.

در نتیجه، اتفاقی که در آسبا رخ داده را می‌توان بخشی از روند بزرگ‌تر اتصال نظام بانکی سنتی به زیرساخت دارایی‌های دیجیتال دانست؛ روندی که هم‌زمان در آمریکا، اروپا و اکنون آفریقا در حال توسعه است. تفاوت اصلی در سرعت و شکل این پذیرش، به مقررات، تقاضای نهادی و استانداردهای امنیتی هر بازار بازمی‌گردد.